ปัจจุบันศาลพระแม่ย่าจัดสร้างขึ้นใหม่ เริ่มดำเนินการเมื่อ ปี พ.ศ. 2537 สมัยที่นายเกียรติพันธ์ น้อยมณี เป็นผู้ว่าราชการจังหวัด โดยกราบบังคมทูลเชิญสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ มาทรงวางศิลาฤกษ์ เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2537 และดำเนินการก่อสร้างเสร็จในปี พ.ศ. 2541 มีการทำพิธีอันเชิญพระแม่ย่าเข้าประดิษฐาน ณ ศาลแห่งใหม่ เมื่อวันที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2541 และจังหวัดสุโขทัย ได้จัดให้งานพระแม่ย่าเป็นงานประจำปีของจังหวัดสุโขทัย โดยจะจัดในเดือนกุมภาพันธ์ของทุกปี

พระแม่ย่าเป็นรูปสลักหินชนวน สูงประมาณ ๑ เมตรเศษ ประทับยืนทรงพระภูษา แต่ไม่ได้ทรงฉลองพระองค์ ทรงถนิมพิมพาภรณ์แบบนางกษัตริย์ประวัติและที่มา อันแน่นอนของแม่ย่านั้น ไม่มีหลักฐานยืนยันแน่นอนว่าเป็นใคร ผู้รู้บางท่านสันนิษฐานว่า อาจจะเป็นเทวรูปพระอุมาในยุคขอมเรืองอำนาจก่อนกรุงสุโขทัย บางท่านก็ว่าน่าจะ เป็นพระนางเสืองพระมารดาของพ่อขุนรามคำแห่งมหาราช เหตุที่เรียกว่าแม่ย่านั้น เนื่องจากชาวเมืองนับถือพระมหากษัตริย์เป็นพ่อเมือง ดังนั้นลูกๆ (คือ ประชาชน) จึงเรียกพระมารดาของพระมหากษัตริย์ว่า ย่า หรือแม่ย่า รวมทั้งเรียก ถ้ำแม่ย่า และเขาแม่ย่า ตามความเชื่อดังกล่าวด้วย